Sinds september 2020 wint Frisia Zout BV zout van onder de Waddenzee, voor de haven van Harlingen. De grote bodemdalingsschotel die daardoor ontstaat geeft aan de rand, in de haven van Harlingen, nog 2 cm bodemdaling.
In 2014 vroeg de vereniging Oud Harlingen de gemeenteraad om niet aan de zoutwinning mee te werken 'totdat onomstotelijk vaststaat dat die geen bedreiging kan vormen voor het monumentale Harlinger erfgoed.' Toen die brief geen effect had organiseerde de vereniging een bijeenkomst met particuliere huiseigenaren, rentmeesters van kerken en plaatselijke, provinciale en landelijke erfgoedorganisaties.
Dat overleg leidde tot de oprichting van de Stichting Bescherming Historisch Harlingen. Doel van de nieuwe stichting is alle soorten schade te voorkomen: materiële schade aan panden, maar ook emotionele en psychische schade, bedrijfsschade én imagoschade aan Harlingen als monumentenstad.
Het is inmiddels wel duidelijk dat mensen sociaal en emotioneel veel schade kunnen hebben van schade aan hun huis door mijnbouwactiviteiten. Er tekent zich nu een opvallende ontwikkeling af.
Na de aardbeving in het Groningse Zandweer, gisterochtend, konden de bewoners 's avonds terecht in het dorpscentrum van Zandeweer voor een gesprek en ondersteuning. Meerdere bewoners gaven aan de 'aardbevingscoaches' aan dat ze nog niet weten of ze hun schade nog wel gaan melden. "Mensen hebben niet zo heel veel zin om weer opnieuw mensen over de vloer te moeten hebben", stelt coach Mylene Piek, "Ze moeten hun persoonlijke ruimte wel weer opnieuw openstellen voor vreemden, dat heeft best wel wat impact. In het begin doe je dat natuurlijk, want je wilt de schade gerepareerd hebben, maar mensen hebben nu de ervaring dat het vaak niet bij één bezoek blijft, en dat er meerdere bezoeken moeten volgen. Dat vraagt wel wat van hen."
Zoutwinning veroorzaakt bodemdaling. Maar het aardoppervlak verlaagt ook al 'automatisch'. Laaggelegen kust- en deltagebieden zoals Nederland worden wereldwijd geconfronteerd met compactie van ondiepe, samendrukbare ondergrondse lagen, wat resulteert in zogenoemde 'autonome bodemdaling'. Die kan schade toebrengen aan gebouwen en infrastructuur en ook invloed hebben op waterkeringen en waterbeheer.
In zijn proefschrift 'Persistent land subsidence - Mechanistic controls on long-term viscous compression in peat and organic-rich clays' onderzocht Pepijn van Elderen dit nader binnen het onderzoeksprogramma NWA-LOSS (Living on Soft Soils). Conclusies: 1) opbouw en materiaaleigenschappen van de ondiepe ondergrond bepalen in sterke mate de bodemdaling; 2) de compactie op langere termijn is moeilijk te doorgronden; de huidige voorspellingen daarover zijn onzeker. Daarom vinden wij nader onderzoek naar de Harlinger ondergrond een must. Lees het proefschrift hier.
Voor de microfoon van Omroep Zilt konden we zaterdag de situatie rond de uitbreiding van de zoutwinning nog eens goed uitleggen. "De Samenwerkingsovereenkomst, de Pilot Harlingen, is op dit moment niet meer levensvatbaar. En dat komt doordat Frisia de stekker er uit heeft getrokken", concludeerde voorzitter Jarig Langhout. "Dus het is ook aan Frisia, in samenwerking met Economische Zaken die heeft toegestaan dat er 400 meter in de haven nu rustig die bodemdalingscurve mag komen, dat ze rustig door de dijken mogen komen (...) om de Pilot Harlingen, die ze toch wel graag willen, overeind te houden."
"Frisia heeft de afgelopen jaren een strategie gehanteerd van passiviteit. En als je passief met je omgeving omgaat raak je in isolement - en dat is gebeurd. (...) Dan weet je in feite niet wat er gaande is. De Stichting is enorm de gangmaker van de Pilot geweest, wat op zich ook al raar is, want dat had Frisia moeten zijn." Bekijk het complete interview hier.