17 april 2024

Frustraties bij expertmeeting

Bij de expertmeeting vandaag over de gevolgen van gas- en zoutwinning deelden pluimveehouder Tjeerd Jukema, secretaris van de Stichting Winamer Belang Aukje Jongsma en Douwe Anema, akkerbouwer te Nes, hun ervaringen en frustraties met Provinciale Staten.

Individuele burgers kunnen maar moeilijk - of helemaal niet - hun recht halen, vertelden zij, terwijl overheden en semi-overheden wél soepel door de mijnbouwbedrijven schadeloos worden gesteld. Zo vergoedt Frisia Zout het waterschap op voorhand de kosten aan de zeedijk, die door de zoutwinning op het Wad 2 centimeter gaat zakken, terwijl particulieren die vlak achter diezelfde dijk wonen met lege handen staan. Het ontbreken van een nulmeting daar is een voorbode van een herhaling van de situatie in Wijnaldum, is de vrees. 

17 april 2024

Advies Raad van State

Staatssecretaris Vijlbrief heeft de Raad van State advies gevraagd over de wens van de Tweede Kamer bij alle mijnbouwactiviteiten in Nederland omkering van de bewijslast toe te passen. Bij dat principe hoeft de burger niet te bewijzen dat zijn schade het gevolg is van een bepaalde mijnbouwactiviteit, maar moet de mijnbouwmaatschappij bewijzen dat de winning de schade niet veroorzaakt kan hebben. 

De Hoge Raad past omkering van de bewijslast allang 'als vertrouwd gereedschap' toe, stelt emeritus-hoogleraar Privaatrecht prof.mr. J.M. van Dunné. In een uitgebreid artikel licht hij toe de Hoge Raad de jurisprudentie hieromtrent gaandeweg verder heeft ontwikkeld. In een standaardarrest uit 2012 stelt de Hoge Raad dat onzekerheid over het exacte verloop van
de gebeurtenissen voor risico komt van degene die de situatie veroorzaakt.

16 april 2024

Expertmeeting zoutwinning

Provinciale Staten van Fryslân houden woensdag 17 april een expertmeeting over de gevolgen van gas- en zoutwinning. Verschillende gasten zullen hun verhaal doen over hun kennis van en ervaring met deze mijnbouwactiviteiten. Onder andere zijn dat iemand van het Staatstoezicht op de Mijnen, iemand van de Funderingstafel en het bedrijf Stabialert dat meetapparatuur levert, maar ook inwoners van Ternaard en Wijnaldum.

Via een expertmeeting laten Statenleden zich door externen informeren over een specifiek onderwerp, om goed voorbereid besluiten te kunnen nemen. Het betreft enkel uitwisseling van kennis, geen (politiek) debat of besluitvorming. De vergadering wordt gehouden van 16.00-18.00 uur, is openbaar en thuis te volgen via de livestream op https://fryslan.notubiz.nl/live.

12 april 2024

Presentatie aan NAM en EZK

Vanuit de SBHH proberen we de inwoners van Harlingen mee te nemen in alle ontwikkelingen rond de zoutwinning. Als tweede spoor willen we in Nederland een 'nieuw veiligheidsdenken' stimuleren. Burgers moeten en actief tijdig betrokken worden bij mijnbouwactiviteiten in hun leefomgeving, ze moeten weten en kunnen begrijpen wat er gebeurt en daar invloed op kunnen uitoefenen. Bij dat alles moet niet het economisch belang, maar de veiligheid van have en goed voorop staan.

Vanuit deze insteek gaven we her en der al presentaties, onder andere in Ternaard, in Weststellingwerf en in Den Haag. Vandaag was er in datzelfde kader een online ontmoeting met medewerkers van EZK en NAM die betrokken zijn bij het Omgevingstraject rond de ombouw van de ondergrondse gasopslagen in Grijpskerk en Norg.

11 april 2024

Statenleden bekijken schade

Statenleden van CDA, BBB, SP, PvdA, GL, PvdD, VVD en D66 waren gisteren op bezoek in Wijnaldum. Ze hoorden daar van diverse bewoners verhalen over verzakkingen en wateroverlast, en konden die ook met eigen ogen bekijken. Vooraf deed Rinze Post van Winamer Belang in dorpshuis de Bijekoer zijn verhaal. Rode draad daarin is dat de dorpsbewoners nu al 20 jaar geen gehoor vinden voor hun zorgen. "Friesland is een mijnbouwprovincie en de provincie heeft helemaal niets geregeld, net als Groningen", stelde Post. Ook de nieuwe Commissie Mijnbouwschade, die burgers zou moeten ontzorgen, bood geen soelaas: "Deze commissie is alleen met zichzelf bezig, en niet met de belangen van burgers", aldus Post. De hoop is nu dat de Statenleden weer beweging in de zaak kunnen brengen, met als doel een eerlijke en rechtvaardige schaderegeling.

28 maart 2024

Horizon verbreed bij EZK

Als vervolg op het bezoek van staatssecretaris Vijlbrief, 28 februari, is vandaag verder gesproken met een afvaardiging van EZK. Dat gebeurde bij Doeksen, met uitzicht op de Waddenzee, de zoutfabriek én de oude stad. De tijd was te kort om alle ins en outs van de zoutwinning, de Pilot Harlingen en de Harlinger zorgen te bespreken, dus: wordt vervolgd.

Voortgang was er wat betreft een eigen toetsingskader. Op basis daarvan wil Frisia schade vergoeden, ook als een verband met de zoutwinning niet te bewijzen is. Het ministerie gaat aanhaken bij de gesprekken die de SBHH en Frisia daarover voeren. Verder gaat het ministerie de Pilot Harlingen, middels de SBHH, financieel meerjarig ondersteunen. De afgelopen jaren verliep dit moeizaam. Andere punten, zoals de validatie van het Aanvullend Meetnet, liggen de volgende keer weer op tafel.

27 maart 2024

Zoutwinning Haaksbergen vergund

Staatssecretaris Vijlbrief verleent zoutproducent Nobian vergunning om bij Haaksbergen zout te winnen. Niet echter de gevraagde 47, maar maximaal 14,5 miljoen ton, uit maximaal 8 cavernes.

Net zoals Frisia Zout in Harlingen voorspelt Nobian dat schade aan de bebouwing zeer onwaarschijnlijk is. Het bedrijf deed de inwoners niettemin een reeks toezeggingen zoals een onafhankelijk, jaarlijks groeiend schadefonds, een gratis bouwkundige schouw voor elk huis, aanleg van een micro-seismisch meetnet en versnellingsmeters in individuele huizen, en een omgevingsfonds van ruim € 3 miljoen per jaar. Ook zegde het ministerie van EZK toe op termijn geen waterstof in de cavernes op te slaan. Helemaal definitief is alles overigens nog niet: tot en met 10 mei kan nog bezwaar worden gemaakt.

20 maart 2024

Toelichting op nulmetingen

Met een combinatie van onder- en bovengrondse metingen wordt in Harlingen zoveel mogelijk data verzameld om een verband tussen gebouwschade en zoutwinning aanwijsbaar te maken. Daarbij worden onder meer tiltmeters ingezet: zeer fijngevoelige apparatuur die over de hele wereld al decennialang gangbaar is, maar in Nederland nooit vaste voet aan de grond kreeg. 

Het Aanvullend Meetnet in de Harlinger binnenstad telt wél dergelijke meters. Het ministerie van EZK komt 11 april naar het  Harlinger Noordijs voor een presentatie van het meetnet en van de resultaten van de metingen zoals die enkele jaren geleden zijn gestart. Dat biedt meteen de gelegenheid iets te zien van de vele gemeentelijke en rijksmonumenten in Harlingen die enkel 'op staal' zijn gebouwd.

18 maart 2024

"It bûtengebiet telt net mei”

Bewoners van Wijnaldum voelen zich in de steek gelaten en genegeerd - dat was de teneur van de informatieavond die Stichting Winamer Belang 14 maart in dorpshuis It Mienskar in Oosterbierum organiseerde. Doordat in de jaren '90 het plaatsen van goede meetapparatuur is gefrustreerd, ontbreekt bewijs dat de zoutwinning bij Wijnaldum schade veroorzaakte. En wie daarover verhaal probeert te halen wordt van het kastje naar de muur gestuurd, is de klacht.

Winamer Belang strijdt al jarenlang voor compensatie van de schade. Dat waterdichte meetdata ontbreken is daarbij een struikelblok. In Harlingen wordt nu wél 24/7 bodemdaling en scheefstand gemeten, vanwege de zoutwinning op de Waddenzee. Post is daar echter kritisch over: "Hoe komt it mei de minsken dy’t ein jierren njoggentich al skea krigen?”

14 maart 2024

Zoutwinning Wijnaldum ijlt na

Op 14 maart organiseert Stichting Winamer Belang in dorpshuis It Mienskar in Oosterbierum een info-avond over de eerdere gas- en zoutwinning bij het dorp, aanvang 20u.

De stichting vraagt al sinds jaar en dag om erkenning van de schade aan huizen en de kerk in het dorp. De landelijke 'Technische commissie bodembeweging' onderzocht in 2015 vijf schadegevallen in en om Wijnaldum, maar vond bij geen daarvan bewijzen dat de schade komt door de zoutwinning. 

Op de informatieavond wordt onder meer gesproken over de nulmetingen in Harlingen en het gebrek daaraan in Wijnaldum, en over de verzilting van de grond. De stichting wil een solide, rechtvaardige schaderegeling en volledige compensatie van schade. In Harlingen werkt de SBHH aan hetzelfde. 

13 maart 2024

Gas- en zoutwinning eindig

Zodra de nu al vergunde gas- en zoutwinning in de Waddenzee is voltooid, moet het gedaan zijn met delfstoffenwinning in het gebied. Een amendement van die strekking werd gisteren door de Tweede Kamer aangenomen met 79 tegen 71 stemmen.

Eerder was al besloten geen nieuwe opsporings- en winningsvergunningen meer te verlenen. Ook al eerder verleende vergunningen kunnen nu echter niet meer worden uitgebreid of verlengd. Op al ingediende (gewijzigde of geactualiseerde) winningsplannen blijft het huidige recht van toepassing.

Met het besluit wil de Tweede Kamer de status van het Wad als werelderfgoed veiligstellen. Nog meer winning van gas en zout zou kunnen resulteren in een verlies van natuurwaarden en daarmee de UNESCO-status. 

13 maart 2024

Omslag mijnbouwschade

De Tweede Kamer omarmde gisteren een motie die stelt dat mijnbouwbedrijven een zorgplicht hebben voor schadeafhandeling; dat gedupeerden beschermd moeten worden tegen de macht van mijnbouwbedrijven en dat het bewijsvermoeden daarom moet gaan gelden voor alle mijnbouwactiviteiten in Nederland.

Een andere aangenomen motie stelt dat het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) onvolledig wetenschappelijk onderzoek inzette om het wettelijk bewijsvermoeden in te perken en schade door diepe bodemdaling minder ruimhartig te vergoeden. Het IMG stelde dat schade aan gebouwen door diepe bodemdaling onwaarschijnlijk is. Vrijwel de gehele Tweede Kamer vroeg de  regering gisteren diepe bodemdaling alsnog als mogelijke schadeoorzaak aan te merken. Ook moet de omstreden 'trillingstool' de prullenmand in.

04 maart 2024

Waterstofopslag in Waddengebied?

Het 'Programma Energiehoofdstructuur' - vers van de pers - noemt ondergrondse opslag van waterstof in de huidige 'energietransitie' essentieel. "Het kabinet richt zich (...) op waterstofopslag op land in zoutcavernes." De cavernes in Barradeel zijn echter niet geschikt, stelden TNO en EBN in 2021 in een rapport.

Opslag in zoutcavernes op zee wordt nader onderzocht. Het Programma zegt nu: "Parallel aan de ambities van het kabinet om een einde te maken aan (...) zoutwinning in het Waddengebied, wordt dat uitgesloten in de verdere verkenning naar concrete locaties voor ondergrondse waterstofopslag." In 2022 stelde de 'Haalbaarheidsstudie ondergrondse waterstofopslag op zee' al: "Beneden 2.000 m worden in de regel geen opslagcavernes aangelegd vanwege het toenemende plastische gedrag van steenzout." 

03 maart 2024

Bezoek Vijlbrief in de media

Regionale media hebben volop bericht over het bezoek, 28 februari, van staatssecretaris Vijlbrief aan Harlingen. "Het kwartje is nu wel gevallen", berichtte Omroep Zilt dezelfde dag al in een uitgebreid online artikel, verwijzend naar de terugkerende vraag van de SBHH aan het ministerie van EZK om het Harlinger meetnet als bewijs te erkennen. “Anders heb ik geen verhaal naar de burgers in Harlingen", zegt voorzitter Jarig Langhout in het vraaggesprek met Zilt. De volgende dag besteedde ook Omrop Fryslân aandacht aan het gesprek.

Vrijdag informeerde de Harlinger Courant alle Harlingers huis-aan-huis via een artikel waarin de belangrijkste punten worden langsgelopen die woensdag werden besproken. En zaterdagochtend was Jarig Langhout te gast bij Doede van der Hoek in een uitzending van Omroep RSH, tegenwoordig Zilt geheten. 

28 februari 2024

Goed gesprek, kou uit de EZK-lucht

Het ministerie van EZK gaat weer samen optrekken met de SBHH om zeker te stellen dat Harlingen en zijn inwoners niet met schade als gevolg van zoutwinning blijven zitten. Dat is in een notendop de uitkomst van het gesprek met staatssecretaris Vijlbrief, vanochtend aan de Noorderhaven.

Zo enthousiast als het ministerie bij de start in 2019 was, zo doof bleef EZK de afgelopen jaren voor de noden van de Pilot Harlingen. Dat ligt nu anders, zegt voorzitter Jarig Langhout. "We hebben mooie stappen gezet, onder meer wat betreft het valideren van de Harlinger nulmetingen, het Landelijk Waarborgfonds en een eigen toetsingskader op basis van omgekeerde bewijslast. Op alle punten gaat de staatssecretaris met ons aan de slag, hij wil echt naar oplossingen toe. Daarmee is de kou wel uit de lucht. We kunnen nu weer samen vooruit." 

08 februari 2024

Staatssecretaris komt later

Het formatiedebat, 14 februari in de Tweede Kamer, dwarsboomt het bezoek van staatssecretaris Vijlbrief aan Harlingen. Maar uitstel is geen afstel: in 28 februari is al een alternatieve datum gevonden. Bovendien komt binnen afzienbare tijd ook Luc Mutsaers naar Harlingen. Hij is lid van het management team van de Directie Transitie Diepe Ondergrond. Met hem hopen wij de ruis op de lijn met het ministerie van EZK te verhelpen.

Als stichting is ons doel om te borgen dat niemand in Harlingen met schade aan zijn huis komt te zitten. We hebben op dat gebied al flink wat bereikt, samen met Frisia Zout, de gemeente, provincie en het waterschap, maar we zijn er nog niet. We hebben goede hoop door de ontmoetingen met de staatssecretaris en zijn hoge ambtenaar weer enkele belangrijke nieuwe stappen kunnen zetten.

07 februari 2024

Minister antwoordt UNESCO

Christianne van der Wal-Zeggelink, Minister voor Natuur en Stikstof, komt op korte termijn met een reactie op de zorgen van erfgoedorganisatie UNESCO over Werelderfgoed Waddenzee. Naast gas- is ook de zoutwinning naar mening van de organisatie onverenigbaar met de beschermde status van het gebied. Conform de Agenda voor het Waddengebied 2050 blijft het mijnbouwbeleid rondom de Waddenzee ongewijzigd. Er "zullen (...) geen nieuwe winningsvergunningen meer worden verleend voor gas- en zoutwinning onder de Waddenzee", schrijft de minister vandaag in een conceptbrief aan de Tweede Kamer. De bewindsvrouw meldt ook dat wordt gewerkt aan "een wijziging van het Mijnbouwbesluit (...) met het doel om het gebied uit te sluiten van nieuwe opsporing en winning van delfstoffen of van uitbreiding of verlenging van bestaande opsporing en winning." 

26 januari 2024

UNESCO waarschuwt

Voortgaande zoutwinning is, net als eventuele gaswinning bij Ternaard en oliewinning in Duitsland, onverenigbaar met de status van de Waddenzee als UNESCO Werelderfgoed. Dat stelt het Werelderfgoedcomité in een besluit. De UNESCO is ongerust over de bescherming van de Waddenzee als Werelderfgoed. De organisatie is van oordeel dat gaswinning onder de Waddenzee niet past, ook al staan de faciliteiten binnendijks bij Ternaard. Dat geldt ook de zoutwinning: "Also noting the approval in 2020 of additional salt extraction activities in the Netherlands, it should be stressed that whilst these projects may be located or planned outside the boundaries of the property, the associated extractive activities extend to the gas field and salt deposits directly below the property." "Extractive activities are incompatible with World Heritage status", herhaalt het comité.

22 januari 2024

Werkbezoek staatssecretaris

Een werkbezoek van staatssecretaris Vijlbrief aan Harlingen ligt in het verschiet. Onze stichting nodigde de bewindsman medio 2022 uit. Na een kennismakingsgesprek in december van dat jaar, in Den Haag, werd voor voorjaar 2023 een bezoek gepland. Dat werd eerst over de zomer heen getild en vervolgens naar 2024 verplaatst. De bedoeling is nu dat de staatssecretaris zich medio februari persoonlijk in de havenstad op de hoogte komt stellen van de zorgen en de initiatieven van de SBHH.

Ter voorbereiding op het gesprek stuurde de SBHH per brief vast een aantal vragen op. Een van de belangrijkste punten is vanzelfsprekend de bewijskracht - of liever: het ontbreken daarvan - van de meetgegevens die momenteel worden verzameld door de weigering van de Commissie Mijnbouwschade de metingen te valideren. 

10 januari 2024

Podcast online

Sinds 2018 volgt het onderzoeksplatform 'Follow the Money' (FTM) de ontwikkelingen rond de zoutwinning in Fryslân. Begin 2019, op de drempel van de transitie van zoutwinning op land naar zoutwinning vanonder de Waddenzee, publiceerde FTM-redacteur Mira Sys het artikel 'Zout laat Friesland zakken'. Daarin komt een groot aantal betrokkenen aan het woord waaronder oud-NAM-medewerker Adriaan Houtenbos, Rinze Post van de stichting Winamer Belang, directeur Durk van Tuinen van Frsia Zout en vele anderen. Artikelen van FTM zijn doorgaans echter alleen te lezen voor betalende abonnees. 

Het artikel is later verwerkt in een podcast, waarin wordt terug- en vooruitgekeken naar de zoutwinning bij Harlingen. Deze podcast is sinds kort vrij te beluisteren via YouTube Een mooi overzicht van de stand van zaken tóen.